Pobierz odtwarzacz Adobe Flash Player

KOŚCIÓŁ W KOWALI  

W roku 2006 minęło  200 lat od poświęcenia obecnej świątyni w Kowali, najstarszego zabytku na trwale związanego z historią tej miejscowości. Według legend zapisanych w tradycji kościelnej Kowala miała już istnieć w XI wieku. Miał tu się znajdować kościół pod wezwaniem św. Wojciecha, który podobno poświęcony został przez samego św. Stanisława ( zm. 1079). Jednak te przekazy nie znajdują potwierdzenia w źródłach. Pierwszą pewną pisaną wzmianka o Kowali jest zapis w kościelnych spisów podatkowych z lat 1325-1327. Tam po raz pierwszy pojawia się nazwa wsi Chowale .

W tym czasie istniał już w Kowali drewniany kościół pod wezwaniem św. Wojciecha. Stał on w dużej odległości od obecnej świątyni na wzgórzu w pobliżu łąk.
W początkach XVI wieku w Kowali powstała szkoła parafialna finansowana przez proboszcza. Uczyli się w niej chłopcy pochodzący ze stanu szlacheckiego chłopskiego. Zajęcia z katechizmu, czytania, pisania, arytmetyki i śpiewu prowadził wynajęty nauczyciel – bakałarz, który podlegał kościelnym przepisom prawa kanonicznego. Musiał to być człowiek uczciwy, wolny od nałogów, prowadzący spokojny tryb życia. Pierwsza wzmianka o tej szkole pochodzi z 1520 roku, a ostatnia z 1617, gdzie podczas wizytacji kościelnej odnotowano, ze miejscowy nauczyciel żyjąc w konkubinacie jest powodem zgorszenia. Być może ten fakt sprawił, ze więcej nie znajdujemy informacji o parafialnej szkole w Kowali.
Właściciele Kowali bardzo często stawali się dobroczyńcami parafii i kościoła. Tak jak niejaki Andrzej Mokronowski , który kupił wieś od Barbary Gozdzkiej.
Stary kościół natenczas zbudowany z modrzewia i pokryty gontem był w bardzo złym stanie technicznym, co czytamy w ówczesnym inwentarzu kościelnym: „ Kościół żadnym już sposobem reperowany być nie może, wszystkich ludzi gromadzących się / w kościele/ strachem napełnia osobliwie, gdy nawałnice i wichry powstają”   
W obecnych czasach miejsce, w którym prawdopodobnie znajdowała się pierwsza świątynia w Kowali upamiętnia kapliczka znajdująca się przy drodze do przedszkola.
Po śmierci Andrzeja Mokronowskiego /1784r./ Kowalę oraz Rudę Wielką kupił Jan Rogowski herbu Jastrzębiec, który osiedlił się we dworze w Rudzie Wielkiej. Jego żoną była Marianna z Mareckich. Nowy właściciel Kowali był człowiekiem niezwykle energicznym. Ten szambelan królewski i porucznik wojsk polskich już w roku zakupu przystąpił do budowy w Kowali nowej świątyni. Modrzewiowy kościół powstał na górce pośród lasów. Już w 1790 roku dokonano jego konsekracji, ale w kilka lat później z powodu uderzenia pioruna nowa świątynia spłonęła. To wydarzenie miało miejsce w Boże Ciało 1794 roku.
Niezrażony zniszczeniem kościoła Jan Rogowski rozpoczął budowę kolejnej świątyni, tym razem murowanej. Nie ukończył swego dzieła, bo zmarł w roku 1801. Po jego śmierci kontynuowano prace pod kierunkiem jego zięcia Jana Nepomucena Jasińskiego męża Eleonory z Rogowskich. Nowa świątynia została 19 X 1806r konsekrowana przez biskupa Jana Kantego Lenczewskiego.
Wszystkie stare kroniki i pergaminy dotyczące kościoła znajdowały się za ołtarzem głównym, ale w 1915 roku Moskale doszczętnie je zniszczyli. Po I wojnie światowej kościół został odbudowany. W 1922 roku biskup w czasie wizytacji parafii poświęcił dzwon, a w 1924 roku zakupiono organy. 
Wnętrze kościoła jest bogate. Na dziesięciu potężnych filarach, dzielących go na trzy nawy wspiera się sklepienie. Nad skarbczykiem i zakrystią znajdują się loże.  W całej budowli jest 15 okien i czworo drzwi oraz trzy ołtarze: wielki w prezbiterium i dwa boczne. W górnej części ołtarza głównego mieści się witraż przedstawiający Pana Jezusa, w chwili konsekracji podczas ostatniej wieczerzy. Obraz w ołtarzu głównym przedstawia św. Jana Nepomucena – kapłana i męczennika oraz św. Wojciecha – biskupa i męczennika. W lewej nawie mieści się ołtarz Niepokalanego Poczęcia NMP, a po prawej stronie ołtarz św. Barbary.
Po obu stronach głównego ołtarza wmurowane są nagrobki z napisami i herbami znanych i zasłużonych dla Kowali obywateli.
Chór wsparty na 2 kolumnach nawy głównej, a z boku na arkadach. Najcenniejszymi zabytkami są barokowa chrzcielnica z pokrywą oraz 2 krucyfiksy barokowe, srebrna monstrancja z XVI wieku i 2 ornaty z czasów przedrozbiorowych.
Po prawej stronie od wejścia znajduje się dwukondygnacyjna dzwonnica, prawdopodobnie też z czasów budowy kościoła.
Przed wejściem do parku dworskiego, po prawej stronie na kolumnie stoi kamienna rzeźba Matki Boskiej, która liczy sobie około 170 lat.

Cmentarz w Kowali powstał na początku XIX w. obok kościoła parafialnego p.w. św. Wojciecha. Do dziś zachowało się tu kilkanaście zabytkowych pomników miejscowych ziemian – właścicieli majątków ziemskich w Kowali, Kosowie, Młodocinie, Maliszewie, Rożkach i Rudzie Wielkiej. Są tu m.in. groby rodzin Gosławskich, Bukowieckich, Straży – Majewskich, Ekiertów, Cywińskich, Niecieckich, Kiedrzyńskich, Przychodzkich, Rogowskich, Jasieńskich, Deskurów, Pigłowskich, Niekraszów, Plenków, Jeszcze w początkach XIX wieku wokół obecnego Kościoła chowano zmarłych. Na wzgórzu niedaleko obecnej świątyni podobno można znaleźć ślady dawnego kościoła.
Ten jeden z najstarszych zabytków w Kowali wymaga stałej kosztownej opieki konserwatorskiej, ale musimy pamiętać o tym, że świątynia ta to świadectwo naszej przeszłości, o które musimy dbać dla przyszłych pokoleń żadna cena nie jest tu za wysoka.